คชสีห์ เป็นสัตว์ในตำนาน มีลักษณะของราชสีห์ผสมกับช้าง ซึ่งคติไทยถือว่าช้างเป็นสัตว์ประจำชาติ ซึ่งใช้ในราชสงคราม ตราคชสีห์จึงสอดคล้องกับข้าราชการที่ออกศึกสงคราม อันหมายถึงทหารนั่นเอง ในสมัยกรุงศรีอยุธยา พุทธศักราช 2178 แผ่นดินสมเด็จพระบรมไตรโลกนารถ มีความปรากฏว่า หัวหน้าของกรมใหญ่ได้รับมอบหมายจากพระเจ้าแผ่นดินให้ใช้ตราของทางราชการประทับเอกสารที่เกี่ยวกับการปกครองทั้งหมดที่กรมใหญ่ประกาศใช้ ในด้านการปกครองนั้น ได้กำหนดการบังคับบัญชา โดยให้มีตำแหน่งอัครเสนาบดี ใช้ตราคชสีห์ประจำตำแหน่ง บังคับหัวเมืองฝ่ายใต้ทั้งปวง รวมถึงทหารบก ทหารเรือ ตราพระคชสีห์จึงถูกนำมาเป็นตราประจำแหน่ง สมุหพระกลาโหม ดังจะเห็นได้จากภาพเขียนที่ปรากฏอยู่บนผนังด้านเหนือพระที่นั่งจักรพรรดิพิมาน ซึ่งเป็นภาพดวงตราประจำตำแหน่งดังกล่าว การนำเอาคชสีห์มาใช้เป็นตราสัญญลักษณ์นั้น สันนิษฐานว่า น่าจะเรียกตำแหน่งเสนาบดี ซึ่งเป็นใหญ่ในหมู่เสนา คือ ทหาร โดยยกย่องว่าเป็นผู้มีความกล้าหาญ ตามคำที่คนกล่าวว่า นรสิงห์ โดยใช้บังคับบัญชาพลทหารที่จัดประจำการสงครามตามตำแหน่งที่ตั้งขึ้นและใช้ตราคชสีห์อันเป็นคำยกย่องช้างตัวกล้าว่าเหมือนดั่งราชสีห์นั่นเอง
 

          สำหรับระเบียบการใช้ตราพระคชสีห์นั้น ระเบียบตราตำแหน่งในกระทรวงกลาโหมในรัตนโกสินทร์ศก ๑๓๐ หรือปีพุทธศักราช ๒๔๕๔ กำหนดให้เสนาบดีใช้ตราพระคชสีห์ใหญ่ยืนแท่นลายเปลว ตราพระคชสีห์น้อยยืนแท่นลายเปลว และตราพระคชสีห์เดินดงลายใบไม้ ส่วนปลัดทูลฉลอง กรมปลัดทัพบกให้ใช้ ตราคชสีห์ยืนแท่นลายเปลวมีอักษรว่า "ปลัดทูลฉลอง"