การปนเปื้อนสารเมลามีนในผลิตภัณฑ์อาหาร
เรียบเรียงโดย ภญ. ดร. อัจฉรา ปัญโญศักดิ์ ช่วยราชการแผนกวิจัย กองวิจัยและควบคุมมาตรฐาน
รภท. ศอพท.
สารเมลามีน (Melamine) เป็นสารอินทรีย์ที่ละลายน้ำได้น้อย
มีลักษณะเป็นผงสีขาว มีสูตรโครงสร้างทางเคมี C3H6 N6
ปัจจุบันมีการนำเมลามีนมาใช้ประโยชน์หลายอย่าง เช่น ใช้ผลิตเป็นพลาสติก กาว และ สารเคลือบภาชนะบรรจุ
เป็นต้น [1] เมลามีนมีความเป็นพิษต่ำ [2] แต่หากได้รับอย่างต่อเนื่องอาจจะทำให้เกิดการระคายเคืองต่อระบบทางเดินปัสสาวะ
โดยสารเมลามีนจะไปรวมตัวกับสารเคมีที่มีโครงสร้างคล้ายเมลามีน (Analogues) เช่น
กรดซัยยานูริก (Cyanuric
acid) ทำให้กลายเป็นก้อนนิ่วอุดตันในระบบทางเดินปัสสาวะและมีโอกาสเสี่ยงในการเกิดไตวายได้ [1]
ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข
ฉบับที่ 311
พ.ศ. 2551 เรื่อง ควบคุมอาหารปนเปื้อนสารเมลามีน
โดยห้ามผลิต นำเข้า หรือจำหน่าย ลงประกาศในราชกิจจานุเบกษาในวันที่ 9 ตุลาคม 2551
อุบัติการณ์การปนเปื้อนสารเมลามีนในผลิตภัณฑ์อาหารเริ่มขึ้นในปี พ.ศ.2550
ประเทศสหรัฐอเมริกาได้ตรวจพบการปนเปื้อนในอาหารสัตว์ ซึ่งวัตถุดิบได้นำเข้ามาจากประเทศจีน
จึงเป็นสาเหตุทำให้สัตว์เลี้ยง แมว สุนัขเสียชีวิตด้วยโรคไตวาย ถัดมาองค์การอนามัยโลกแจ้งว่า
กระทรวงสาธารณสุขของประเทศจีนได้รายงานเมื่อวันที่ 17 กันยายน พ.ศ. 2551 ว่าพบทารกและเด็กเล็กจำนวนมากป่วยด้วยโรคนิ่ว
และเสียชีวิตจำนวน
3 ราย
โดยมีสาเหตุมาจากการบริโภคผลิตภัณฑ์นมที่ปนเปื้อนสารเมลามีน[1] สาเหตุที่มีการลักลอบใส่ลงในนมผงเนื่องจากคุณสมบัติของเมลามีนที่เป็นผงสีขาว
เมื่อนำมาละลายน้ำจะละลายน้ำได้น้อย มีลักษณะเป็นคอลลอยด์เช่นเดียวกับน้ำนมสด นอกจากนี้เมลามีนบริสุทธิ์ยังมีองค์ประกอบของไนโตรเจนสูงมาก
66.67 % คิดเป็นปริมาณโปรตีนได้
416.66 %
ดังนั้นเมื่อนำเมลามีนมาผสมในน้ำนมหรือนมผงก็ทำให้ผลการตรวจพบเปอร์เซ็นต์ไนโตรเจนสูงขึ้นด้วย
จึงทำให้เข้าใจผิดได้ว่าผลิตภัณฑ์ที่ตรวจนั้นมีโปรตีนสูง คุณภาพดีได้มาตรฐานด้วย [1] จากอุบัติการดังกล่าว
องค์การอนามัยโลกจึงได้แจ้งเตือนและทำการเฝ้าระวังการปนเปื้อนสารเมลามีนในผลิตภัณฑ์อาหารที่มีนมเป็นส่วนประกอบ
เอกสารอ้างอิง
[1] WHO
2008: Melamine and Cyanuric acid: Toxicity, Preliminary Risk Assessment and
Guidance on Levels in Food. read at http://www.who.int/foodsafety/fs_management/infosan_events/en/index.html, 10 October
2008.
[2]
OECD (1998) Screening Information Data Set for Melamine, CAS No. #108-78-1 read
at http://www.chem.unep.ch/irptc/sids/OECDSIDS/108781.pdf, 9 October 2008.
[3] สำนักสารนิเทศ, กระทรวงสาธารณสุข: ประกาศควบคุมสารเมลามีน. read at http://www.moph.go.th/ops/iprg/iprg_new/include/admin_hotnew/show_hotnew.php?idHot_new=19157,
10 October 2008.