สถาบันพระมหากษัตริย์กับความมั่นคงของชาติ

ก่อนที่ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช มหาราช จะเสด็จขึ้นครองสิริราชสมบัติ เมื่อ พ.ศ.๒๔๘๙ นั้นประเทศไทยอยู่ในช่วงฟื้นตัวจากภาวะเศรฐกิจตกต่ำ อันเนื่องมาจากสงครามโลกครั้งที่ ๒ ซึ่งในสงครามครั้งนั้น แผ่นดินไทยได้กลายเป็นสมรภูมิแห่งการรบแห่งหนึ่งด้วย ดังนั้นชีวิตความ เป็นอยู่ของประชาชนส่วนใหญ่จึงอยู่ในสภาพที่เดือดร้อนทั้งที่อยู่อาศัยและที่ทำกินแม้รัฐบาลในขณะนั้น จะพยายามแก้ไขด้วยวิธีการใด ๆ ก็หาช่วยให้สถาณการณ์ต่าง ๆ ดีขึ้นเท่าที่ควรไม่ โดยเฉพาะการสูญ เสียด้านขวัญและกำลังใจ คนไทยในเวลานั้นตกอยู่ในสภาพหวาดกลัว หวั่นวิตก ประการสำคัญคือมี ความรู้สึกว่าขาดที่พึง ยิ่งต้องมาสูญเสียพระมหากษัตริย์รัชกาลที่ ๘ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอนันทมหิดล

เมื่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชมหาราช เสด็จเถลิงถวัลยราชสมบัติ เป็นพระมหากษัตริย์รัชกาลที่ ๙ แห่งราชวงศ์จักรี ณ วันที่ ๙ มิถุนายน พ.ศ. ๒๔๘๙ นั้น พระองค์ทรงตระหนักดีว่าความเดือดร้อนที่เหล่าอาณาประชาราษฏร์ กำลังประสบอยู่ในเวลานั้น คือพระราชภารกิจอันยิ่งใหญ่ของพระองค์ ดังนั้น แม้จะทรงมีความจำเป็นต้องเสด็จพระราชดำเนิน กลับไปทรงศึกษาต่อที่ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ ก็ทรงระลึกถึงประชาชนคนไทยเสมอ ดังพระราชนิพนธ์ไว้ในหนังสือ " วรรณ คดี " ฉบับประจำเดือนสิงหาคม ๒๔๙๐ เรื่อง " เมื่อข้าพเจ้าจากสยามมาสู่สวิตเซอร์แลนต์ " มีข้อความที่ขออันเชิญมาตอน หนึ่งว่า " วันที่ ๑๙ สิงหาคม พ.ศ. ๒๔๘๙ " วันนี้คือวันที่เราจะต้องจากไปแล้ว รถแล่นฝ่าฝูงคนไปได้อย่างช้าที่สุด ถึงวัดเบญ จมบพิตร รถแล่นเร็วขึ้นได้บ้าง ตามทางที่ผ่านมา ได้ยินเสียงใครคนหนึ่งร้องขึ้นมาดัง ๆ ว่า อย่าละทิ้งประชาชน อยากจะร้อง บอกเขาไปว่า ถ้าประชาชนไม่ทิ้งข้าพเจ้าแล้ว ข้าพเจ้าจะ " ละทิ้ง " อย่างไรได้ แต่รถวิ่งเร็วและเลยไปไกลเสียแล้ว " และในที่สุด ๒๐ ปีหลังจากนั้น พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวก็ทรงได้พบกับราษฏรที่เป็นผู้กล่าวข้อความที่ทรงได้ยินและทรงนำมาบันทึก ไว้ดังได้กล่าวแล้ว พระองค์ได้มีกระแสพระดำรัสว่า " นั้นแหละทำให้เรารำลึกถึงหน้าที่ จึงต้องกลับมา "

จากการถูกลอบปลงพระชนม์ด้วยพระแสงปืน ก็ยิ่งเศร้าสะเทือนใจก่อให้เกิดความทุกข์ถมทับแผ่นดินเป็นทวีคูณ ประกอบกับในห้วงดังกล่า วประเทศไทยยังอยู่ในช่วงแรกของ การเปลี่ยนแปลงการปกครองจากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์มาสู่ระบอบประชาธิปไตย ที่มีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นพระประมุข จึงเป็นช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อที่สำคัญอย่างยิ่ง เพราะในภาวะเช่นนั้นสภาพบ้านเมืองย่อมขาดความมั่นคงทั้งเศรฐกิจ การเมืองและสังคมดังนั้นหากผู้บริหารไม่สามารถปกครองประเทศให้ผ่านพ้นสภาวะนี้ไป ให้ได้แล้ว ประเทศคงเผชิญวิกฤติอย่างแน่นนอน

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชมหาราชได้เสด็จพระราชดำเนินกลับมาทรงประกอบพระราชพิธีราชาภิ เษกสมรสกับหม่อมราชวงศ์สิริกิติ์กิติยากร เมื่อ ๒๘ เม.ย. ๒๔๙๓และในวันที่ ๕พ.ค. ปีเดียวกันก็ทรงรับการประกอบพระราช พิธีบรมราชาภิเษกตามโบราณขัตติยราชประเพณี เฉลิมพระบรมนามาภิไธยตามจารึกในสุพรรณบัฎว่า " พระบาทสมเด็จพระ ปรมินทรมหาภูมิพลอดุยเดช มหิตลาธิเบศรรามาธิบดี จักรีนฤบดินทร สยามมินทราธิราช บรมนาถบพิตร " หลังจากนั้นได้ทรง เสด็จไปศึกษาต่อ ณ ประเทสสวิตเซอร์แลนด์ อีกระยะหนึ่ง เมื่อทรงสำเร็จการศึกษา คราวนี้ได้เสด็จนิวัตมาประทับอยู่ในพระ ราชอาณาจักรเป็นการถาวร ตั้งแต่ พ.ศ.๒๔๙๔ เป็นต้นมา หลังการเสด็จนิวัตมาประทับในประเทศไทยเป็นการถาวรแล้ว พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวได้เสด็จพระราชดำเนินเยี่ยมราษฎรในภาคต่าง ๆ ทั่วพระราชอาณาจักร

เพื่อพระราชทานพระบรมราชวโรกาสให้พสกนิกรของพระองค์ได้เข้าเฝ้าทูลละอองทุลีพระบาท เพื่อให้เป็นที่รู้จักพระองค์โดยทั่วกัน โดยทรงเริ่มจากภาคตะวันออก เฉียงเหนือ ระหว่างวันที่ ๒ - ๒๐ พฤศจิกายน ๒๔๙๘ จากนั้นได้เสด็จพระราชดำเนินทรงเยี่ยมราษฎรในจังหวัดต่าง ๆ จนครบทุกภาค

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เสด็จพระราชดำเนินไปทรงเยี่ยมราษฎรในภาคต่าง ๆ ทั่วพระราชอาณาจักรทำให้ทรงมีโอกาสสดับทุกข์สุขของราษฎร ด้วยพระเนตรพระกรรรณเองจึงพระราชทานช่วย เหลือบำบัดทุกข์บำรุงสุขแก่ประชาชน ได้ตรงตามความต้องการอย่างแท้จริง และทรง สามารถแก้ไขปัญหาต่าง ๆ ได้ตรงจุดก่อให้เกิดประโยชน์สุขแก่ราษฎรสมดังพระราช ปณิธานที่ทรงแสดงไว้ในพระปฐมบรมราชโองการว่า "เราจะครองแผ่นดินโดยธรรม เพื่อประโยชน์สุขแห่งมหาชนชาวสยาม"

พระองค์ทรงทุ่มเทเวลาที่ทรงมีเกือบ ทั้งหมดให้กับการปฎิบัติภารกิจเพื่อราษฏร ดังที่ได้พระราชทานสัมภาษณ์แก่หนังสือพิมพ์ต่างประเทศว่า "การเป็นพระเจ้าแผ่นดินนั้น ต้องเป็นตลอด ๒๔ ชั่วโมง ไม่มีเวลา หยุดได้" มิใช่เพียงเท่านั้น พระองค์ยังทรงคำนึงถึงความต้องการของประชาชนเป็นสำคัญด้วย ดังคำตอบข้อซักถามคนไทยของ ม.ร.ว.ทองน้อย ทองใหญ่ รองราชเลขา และวิทยากรพิเศษสำนักเลขาธิการในช่วงที่เดินทางไปบรรยายพิเศษ เรื่องเกี่ยวกับประเทศไทยเฉพาะสถาบันพระมหากษัตริย์และพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลปัจจุบันกับประเทศไทย ที่นครลอสแองเจลิส รัฐแคริฟลอเนีย ประเทศสหรัฐอเมริกา เมื่อเดือน พฤศจิกายน ๒๕๓๐ ความตอนหนึ่งว่า "ระบอบพระมหากษัตริย์ของไทยนั้นก็คือ ระบอบความต้องการ ของประชาชน ประชาชนจะต้องการให้พระมหากษัตริย์ไปทางใหน ระบอบพระมหากษัตริย์ก็จะตามไปทางนั้น โดยมักเตือนเสมอว่า เราเป็นคนไทยนะ เราอย่าเอาแบบอย่าง คนอื่นเขาเป็นมาตรฐาน หากเราไปกันแบบคนไทยแล้ว ระบอบพระมหากษัตริย์ก็จะอยู่กับคนไทยตลอดเวลา" จาการสอดส่องดูแลทุกข์สุขของพสกนิกรทั่วแผ่นดินนับตั้งแต่เรี่ม ต้นรัชกาลสืบเนื่องมาจนปัจจุบันนั้น ระยะแรกนับว่าประชาชนส่วนใหญ่ ประสบปัญหาจากโรคภัยนานัปประการ เนื่องสาเหตุจากการเรียนรู้ที่จะรักษาตนเองประกอบกับระยะ นั้นงานบริหารสาธารณสุขขั้นพื้นฐานของประเทศยังอยู่ในระยะเรี่มต้นของการพัฒนา ดังนั้น การพระราชทานการช่วยเหลือพระสกนิกรในระยะแรกจึงเน้นไป ในด้านการ แพทย์และการสาธารณสุขเป็นส่วนใหญ่ อาทิ การป้องกันรณรงค์วัณโรค การสร้างโรงพยาบาลเพื่อรองรับคนเจ็บป่วย และการออกหน่วยแพทย์เคลื่อนที่ ตามโครงการแพทย์ หลวงพระราชทาน "เรือเวชพาหน์" เป็นต้น

ต่อมา เมื่อปัญหาดังกล่าวเรี่มคลีคลายไปในทางที่ดีขึ้นเป็นลำดับ จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ทำการพัฒนาขั้นพื้นฐานด้าน ต่าง ๆ ให้แก่ประชาชน เพื่อช่วยคำจุนให้ราษฎรสามารถพึ่งตนเองได้ ในเบื้องต้นและให้ดำรงชีวิตอยู่ได้ด้วยความมั่นคง อาทิ การสร้างถนน และอ่างเก็บน้ำ ซึ่งจะช่วยปูทาง ในการประกอบอาชีพของราษฎรให้มีความผาสุก มั่นคงสมบูรณ์ขึ้นสมดังพระราชประสงค์ที่จะให้ผสกนิกรของพระองค์มีความพออยู่ พอกิน สามารถช่วยตนเองได้เพื่อเสริม สร้างความมั่นคงให้แก่สังคมไทย และช่วยให้เกิดเสถียรภาพทางเศรษฐกิจอันจะนำไปสู่ความมั่นคงทางการเมืองของประเทศต่อไป โครงการในพระราชดำริ ในระยะแรก แบ่งได้เป็น ๒ ประเภทคือ.-

๑.โครงการที่มีการค้นคว้าศึกษาทดลองเป็นการส่วนพระองค์เริ่มดำเนินการเมื่อ พ.ศ.๒๔๙๕ โดยทรงทดลองปฏิบัติในพื้นที่จริงทั้งในพระราชวังสวนจิตรลดาและใน พื้นที่อื่น ๆ เพื่อทรงนำไปใช้ในพื้นที่และลักษณะงานที่ทรงเห็นว่าเหมาะสม ทั้งนี้ทรงใช้พระราชทรัพย์ส่วนพระองค์ส่วนหนึ่ง ต่อมารัฐบาลจึงได้รับสนองพระราชดำริโดย การจัดตั้งองค์กรพิเศษขึ้นรองรับดำเนินการต่อไป

๒.โครงการที่เริ่มเข้าไปแก้ไขปัญหาหลักของเกษตรกร เป็นการพัฒนาแบบผสมผสาน ( Integrated development ) โดยในระยะแรกอยู่ในพื้นที่ใกล้บริเวณที่ ประทับในภูมิภาค จากนั้น ค่อย ๆ ขยายขอบเขตกว้างยิ่งขึ้นเป็นลำดับ

โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ
               ในระยะแรกมีชื่อเรียกแตกต่างกันออกไปดังนี้.-
                    ๑.โครงการตามพระราชประสงค์ หมายถึงโครงการที่ทรงศึกษาปฏิบัติส่วนพระองค์กับผู้เชี่ยวชาญในศาสตร์สาขาต่าง ๆ เมื่อได้ผลดีแล้วจึงทรงนำมาใช้ให้ เกิดประโยชน์แก่ประชาชน
                    ๒.โครงการหลวง เป็นโครงการที่ทรงมุ่งพัฒนาชาวไทยภูเขาให้รอดพ้นจากความทุข์ยากลำเค็ญด้วยวิธีการปลูกพืชทดแทนการปลูกฝิ่น  เพื่อจะได้เลิกการตัด ไม้ทำลายป่า  แล้วหันมาสู่วิถีเกษตรรูปแบบใหม่ที่ทำให้มีรายได้ดียิ่งขึ้น
                    ๓.โครงการในพระบรมราชานุเคราะห์ เป็นโครงการที่พระองค์พระราชทานข้อแนะนำและแนวพระราชดำริ ให้ภาคเอกชนรับไปดำเนินการพัฒนาในทุกด้าน เพื่อประโยชน์สุขของชาวไทยทั้งมวล อาทิ โครงการสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชน เป็นต้น  " เป็นโครงการที่ทรงวางแผน พัฒนาและเสนอแนะให้ภาครัฐบาล และทุกส่วน ราชการร่วมดำเนินการ  ตามพระราชดำริ   โดยพระองค์เสด็จเข้าร่วมทรงงานกับหน่วยราชการทั้งหลายด้วยพระองค์เอง

โครงการตามพระราชดำรินี้ ปัจจุบันมีมากกว่า ๓,๐๐๐ โครงการ โดยกระจายอยู่ทั่วทุกภูมิภาคของประเทศไทย มีสำนักงานคณะกรรมการพิเศษเพื่อประสานงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ ( สำนักงาน กปร. ) ทำหน้าที่สำรวจ ศึกษา วิเคราะห์ จัดทำแผนงาน ตลอดจนประสานงานกับส่วนราชการและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง รวมทั้งติดตามประเมินผลและปฏิบัติหน้าที่อื่นใดตามที่ได้ พระราชทานพระราชดำริไว้ เพื่อให้งานสำเร็จลุล่วง ยังประโยชน์สุขแก่ประชาชนสืบไป
องค์กรที่เกี่ยวข้องกับโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ

ประกอบด้วย.-
๑.คณะกรรมการพิเศษเพื่อประสานงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ กำเนิดขึ้นจาก การที่รัฐบาลพิจารณาเห็นว่าการสนองพระราชดำริของหน่วยงาน ต่าง ๆ อาจไม่เอื้ออำนวยประโยชน์สุขแก่ประชาชนหากมีการทำงานในลักษณะต่างคนต่างทำ โดยขาดการประสานงานที่จะช่วยให้การทำงานสอดคล้องซึ่งกันและกันดังนั้น รัฐบาลจึงออก"ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี ว่าด้วยโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ พ.ศ.๒๕๒๔" ซึ่งมีผลบังคับใช้เมื่อ ๙ กันยายน ๒๕๒๔กำหนดให้มีองค์กรระดับ ชาติ มีหน้าที่รับผิดชอบการดำเนินงานตามโครงการ อันเนื่องมาจากพระราชดำริ เรียกว่า " คณะกรรมการพิเศษเพื่อประสานงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ (กปร.) ขึ้น โดยมีนายกรัฐมนตรีเป็นประธานกรรมการ และเลขานุการ กปร. มีหน้าที่ดำเนินการควบคุม อำนาวยการ กำกับดูแล ติดตามผล ประสานการดำเนินงานของส่วน ราชการและหน่วยงานอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องกับโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ รวมทั้งแต่งตั้งบุคลากรในการดำเนินงาน สนองพระราชดำริให้เกิดประสิทธิภาพดังพระราชประสงค์
๒.สำนักงานคณะกรรมการพิเศษเพื่อประสานงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ ( สำนักงาน กปร. ) เมื่อโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริได้ขยาย ขอบเขต การพัฒนาออกไปอย่างกว้างขวางและมีปริมาณงานมากขึ้น สำนักงานเลขานุการ กปร. ซึ่งแต่เดิมเป็นหน่วยงานหนึ่งในกองวางแผนเตรียมการด้านเศรษฐกิจและ สังคมแห่งชาติ จึงได้รับการยกฐานะขึ้นเป็นสำนักงานคณะกรรมการพิเศษเพื่อประสานงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ ( สำนักงาน กปร. ) โดยจัดเป็นหน่วยงาน ระดับกรม สังกัดสำนักนายกรัฐมนตรี ตั้งแต่ ๗ กันยายน ๒๕๓๖เป็นต้นมา มีหน้าที่ในการสำรวจ ศึกษาวิเคราะห ์ และจัดทำแผนงานเกี่ยวกับโครงการอันเนื่องมาจากพระ ราชดำริ รวมทั้งพิจารณาเสนอแนะเกี่ยวกับการจัดสรรเงินงบประมาณ โดยประสานงานกับส่วนราชการและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง อีกทั้งทำหน้าที่ติดตามและประเมิน ผลงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ นับตั้งแต่เริ่มดำเนินงานมาจนถึงปัจจุบัน มีโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริส่วนที่อยู่ในความรับผิดชอบของสำนักงาน กปร. ตั้งแต่ปีงบประมาณ ๒๕๒๕- ๒๕๔๑ จำนวนมากกว่า ๒,๐๐๐ โครงการแยกได้เป็น ๗ ประเภทได้ดังนี้ .-

๑.ด้านการเกษตร มุ่งสนองพระราชประสงค์ที่สำคัญคือ การทำให้เกษตรกรสามารถพึ่งตนเองได้ โดยทรงเน้นการปลูกพืชแบบผสมผสานที่ช่วยให้ราษฎร สามารถดำรงชีพอยู่ด้วยตนเองได้ตลอดปี และยังทรงเน้นด้านการค้นคว้า ทดลองและวิจัยหาพันธุ์พืชใหม่ที่เอื้ออำนวยต่อการเพิ่มพูนเศรษฐกิจของประชาชน รวมไปถึง ด้านปศุสัตว์ และแนวทางแห่งวิถีเกษตรกรรมอันยั่งยืนด้วย พระองค์ทรงให้ความสำคัญเป็นอย่างยิ่งต่อโครงการพัฒนาด้านเกษตรอันเนื่องมาจากพระราชดำริ ซึ่งโครงการ ดังกล่าวจะช่วยให้เกษตรกรสามารถศึกษาผลสำเร็จจากการทดลอง ค้นคว้า และนำไปประยุกต์ใช้กับสภาพพื้นที่ที่เหมาะสมของตนได้เป็นอย่างดี
๒.ด้านสิ่งแวดล้อม เมื่อการพัฒนารุดหน้าเพียงใด ปัญหาคุณภาพสิ่งแวดล้อมและภาวะมลพิษก็จะทวีความรุนแรงเพิ่มมากขึ้น โครงการด้านสิ่งแวดล้อม จึงมุ่ง เน้นถึงวิธีการที่จะทนุบำรุงและปรับปรุงสภาพทรัพยากรและสิ่งแวดล้อมในด้านต่าง ๆ ให้ดีขึ้น เช่นการอนุรักษ์และพัฒนาทรัพยากรธรรมชาติ ดิน น้ำ ป่าไม้ เป็นต้นการอนุ รักษ์และพัฒนาทรัพยากรดิน สนับสนุนให้เกษตรกรได้เรียนรู้และเข้าใจถึงวิธีการอนุรักษ์ดินและน้ำ ตลอดจนการปรับปรุงบำรุงดิน และสามารถนำไปปฏิบัติเองได้ อาทิ การศึกษาและทดลองปลูกหญ้าแฝก เพื่อป้องกันการชะล้างและการพังทลายของดิน ทั้งยังเป็นการอนุรักษ์ความชุ่มชื้นไปพร้อมกันด้วย นอกจากนั้นยังทำการพัฒนาดินเปรี้ยว ดินเค็ม ในพื้นที่ต่าง ๆ ทั่วประเทศ เพื่อให้สามารถนำกลับมาใช้ประโยชน์ได้อย่างเต็มที่การบริหารจัดการที่ดินและน้ำเพื่อการเกษตร ด้วยความที่ทรงห่วงใยด้านการประ กอบอาชีพทางด้านเกษตรกรรมของราษฎร ส่วนที่ยังมิได้ใช้ประโยชน์จากพื้นที่ทำกินในการเพิ่มผลผลิต จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ พระราชทาน แนวพระราชดำริ " ทฤษฎืใหม่ " ไว้เป็นแนวทางในการจัดการด้านที่ดินและแหล่งน้ำในพื้นที่ทำกินที่มีจำนวนน้อย ซึ่งเฉลี่ยแล้วคนไทยจะมีพื้นที่ทำกินประมาณ ๑๕ไร่ ต่อครอบครัว

พระองค์ ทรงแนะนำให้ใช้หลักในการแบ่งที่ดินออกเป็น ๔ ส่วน คือ ๓๐-๓๐-๓๐-๑๐ ได้แก่นาข้าวร้อยละ ๓๐ นาสวนผสมร้อยละ ๓๐ แหล่งน้ำร้อยละ ๓๐ และที่อยู่อาศัยที่ปลูกพืช สวนครัว และเลี้ยงสัตว์ ร้อยละ ๑๐ ซึ่งหากดำเนินการตามวิธีนี้ เกษตรกรจะมีกิจกรรมในการเพาะปลูกและอื่น ๆ ที่ส่งผลให้เกิดรายได้ตลอดปี การอนุรักษ์และพัฒนาทรัพ ยากร แหล่งน้ำพระราชดำริที่รับสั่งว่า " น้ำคือชีวิต " นอกจากจะชี้ให้เห็นว่าทรงให้ความสำคัญกับการพัฒนาแหล่งน้ำเป็นอย่างยิ่ง แล้วยังแสดงถึงพระราชหฤทัยที่ทรง ห่วงใยภาวะการขาดแคลนน้ำของพสกนิกรด้วย เพาะทรงทราบดีว่าเกษตรกรส่วนใหญ่ยังต้องพึ่งพาอาศัยน้ำฝนเป็นการเลี้ยงชีพ ดังนั้น จึงมีพระราชวินิจฉัยว่าหากมีแหล่ง น้ำเพียงพอเมือใด ก็จะช่วยให้มีชีวิตผาสุขสมบูรณ์ขึ้นเมื่อนั้น

การอนุรักษ์ทรัพยากรป่าไม้ ป่าไม้เป็นทรัพยากรธรรมชาติที่สามารถอำนวยประโยชน์สุขทั้งทางตรง และทาง อ้อมของมนุษยชาติ นับตั้งแต่รักษาความชุ่มขื้นให้แก่แผ่นดิน ช่วยให้ฝนตกลงมา ช่วยรักษาต้นน้ำลำธาร เป็นศูนย์บำรุงพืชและสัตว์ อีกทั้งป่าสงวนยังเป็นที่พักผ่อนหย่อนใจ ของผู้คนทั้งปวงด้วย พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงตระหนักถึงความสำคัญของป่าไม้เป็นอย่างยิ่ง จึงมีพระราชดำริว่าให้ทนุบำรุง ฟื้นฟู และการพัฒนาป่าไม้ให้คืน สู่ความสมบูรณ์ เพราะการตัดไม้ทำลายป่าที่ผ่านมาได้ส่งผลกระทบต่อปัญหาความแห้งแล้งขณะนี้ปรากฎว่าได้มีการดำเนินการตามโครงการเพื่ออนุรักษ์ทรัพยากรป่าไม้ที่ กระจายอยู่ทั่วทุกภูมิภาคของประเทศไทย ด้านการสาธารณสุข

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงให้ความสำคัญในการพัฒนาสุขภาพพลานามัยของประชาชน มาตั้งแต่ ระยะต้นรัชกาล ด้วยทรงพิจารณาว่าหากพสกนิกรมีสุขภาพสมบูรณ์แข็งแรง พร้อมด้วยสุขภาพจิตที่ดีแล้ว ย่อมส่งผลผดีต่อการพัฒนาประเทศด้วย โครงการด้านสาธา รณสุขนี้มีอยู่มากมายหลายสาขา ครอบคลุมทุกพื้นที่ของประเทศไทย โดยเฉพาะโครงการแพทย์พระราชทาน และโครงการหมู่บ้านพระราชดำริ ด้านการส่งเสริมอาชีพ เมื่อโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริดำเนินการในพื้นที่ใดแล้ว จะมีผลกระตุ้นในการเกิดการส่งเสริมอาชีพตามมา ทำให้ราษฎรใกล้เคียงได้รับประโยชน์จากการมีราย ได้เพื่มขึ้นด้วย โดยเฉพาะอย่างยิ่งราษฎรสามารถ นำความรู้ที่ได้รับจากการฝึกอบรม ถ่ายทอดเทคโนโลยี ซึ่งดำเนินการภายใต้โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริที่มีอยู่ ทั่วประเทศ ไปประยุกต์ใช้ประกอบอาชีพ จนสามารถเลี้ยงตัวเองได้เป็นอย่างดี ด้านการพัฒนาแหล่งน้ำ เป็นโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริที่สำคัญยิ่ง เพราะประชา ชน ส่วนใหญ่ของประเทศจำเป็นต้องพึ่งพาอาศัยน้ำในการอุปโภคบริโภค และทำการเพาะปลูก ไม่ว่าจะเป็นน้ำฝนหรือแหล่งน้ำธรรมชาติ หากขาดแคลนน้ำย่อมส่งผลให้ ผลผลิตที่ได้รับไม่มากเท่าที่ควร

โครงการพัฒนาแหล่งน้ำอันเนื่องมาจากพระราชดำริ มีหลายด้านด้วยกัน เช่น.-
                   • โครงการพัฒนาแหล่งน้ำเพื่อการเพาะปลูก และอุปโภคบริโภค ได้แก่ อ่างเก็บน้ำ และฝายทดน้ำ เป็นต้น
                   • โครงการพัฒนาแหล่งน้ำเพื่อการรักษาต้นน้ำลำธาร
                   • โครงการพัฒนาแหล่งน้ำเพื่อผลิตกระแสไฟฟ้าพลังน้ำ
                   • โครงการระบายน้ำออกจากพื้นที่ลุ่ม
                   • โครงการบรรเทาอุทกภัย
                   • โครงการแก้ปัญหาน้ำเน่าเสีย
ด้านการคมมนาคม เป็นปัจจัยพื้นฐานสำคัญที่นำความเจริญมาสู่ชนบท โดยเฉพาะให้ราษฎรสามารถนำผลผลิตไปสู่ตลาลได้สะดวกยิ่งขึ้น อันจะเป็นหนทางสร้างความเจริญ ทางด้านเศรษฐกิจให้แก่ชุมชนทั้งหลายด้านสัวัสดิการสังคม เป็นโครงการที่ช่วยให้ราษฎรมีที่อยู่อาศัย ที่ทำกิน และได้รับสิ่งอำนวยความสะดวกขั้นพื้นฐานที่จำเป็นสำหรับ ชีวิต เพื่อนำไปสู่การพึ่งตนเองในอนาคตนอกจากระบุไว้ข้างต้นแล้ว ยังมีโครงการศึกษาวิจัย ค้นคว้า ทดลอง เพื่อการพัฒนาในด้านต่าง ๆ อีกมากมายล้วนบังเกิดประโยชน์ แก่ประเทศชาติอย่างอเนกอนันต์   โดยเฉพาะโครงการศูนย์ศึกษาการพัฒนาอันเนื่องมาจากพระราชดำริ ที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวพระราชดำริให้จัดตั้งขึ้นเพื่อเป็น "พิพิธภัณฑ์ธรรมชาติที่มีชีวติ" สำหรับคนทั้งหลายได้เข้าไปศึกษาหาความรู้เพื่อประโยชน์ในการประกอบอาชีพจากสภาพพื้นที่จริง รวมทั้งจัดให้เป็นศูนย์บริการในรูปแบบ ครบวงจร หรือเรียกว่า "ศูนย์บริการแบบเบ็ดเสร็จ" (one stop service ) อันจะนำไปสู่ประสิทธิภาพในการพัฒนาอย่างสมบูรณ์สูงสุด   ศูนย์การศึกษาอันเนื่องมาจาก พระราชพระดำริ มีอยู่ทั่วทุกภูมิภาคของประเทศไทย รวม ๖ แห่ง ได้แก่
                 ๑.ศูนย์การศึกษาพัฒนาเขาหินซ้อน ฯ ตั้งอยู่ที่อำเภอพนมสารคาม จังหวัดฉะเชิงเทรา    เป็นศูนย์รวมของความสมบูรณ์แบบเน้นการปรับปรุงพื้นที่ทรัพยากร ธรรมชาติของดินและน้ำให้มีความอุดมสมบูรณ์
                 ๒.ศูนย์การศึกษาพัฒนาพิกุลทอง ฯ ตั้งอยู่ที่อำเภอเมือง จังหวัดนราธิวาส เป็นศูนย์การพัฒนาศึกษาพื้นที่ป่าพุเสื่อมโทรม เพื่อให้สามารถทำการเกษตรได้
                 ๓.ศูนย์การศึกษาการพัฒนาภูพาน ฯ ตั้งอยู่ที่บ้านนานกเค้า ตำบลห้วยยาง อำเภอเมือง จังหวัดสกลนคร เป็นศูนย์ทดลองงานพัฒนาการเกษตร สาขาต่างๆ บนพื้น ที่ซึ่งเป็นดินปนทราย เค็ม และขาดแคลนน้ำ
                 ๔.ศูนย์การศึกษาพัฒนาห้วยฮ้องไคร้ ฯ ตั้งอยู่บนบริเวณป่าขุนแม่กวง อำเภอดอยสะเก็ด จังหวัดเชียงใหม่เป็นศูนย์กลางการพัฒนาศึกษารูปแผนการพัฒนาพื้นที่ ต้นน้ำลำธาร เนื่องจากมีการตัดไม้ทำลายป่า ทำให้เกิดสภาพแห้งแล้งและมีไฟป่ามาก
                 ๕.ศูนย์การศึกษาพัฒนาห้วยทราย ฯ ตั้งอยู่ที่ตำบลสามพระยา อำเภอชะอำ จังหวัดเพรชบุรี ศูนย์นี้ตั้งขึ้นเพื่อสร้างความสมดุลย์ทางธรรมชาต ิ และพลิกฟื้นป่า คืนมา ก่อนพื้นที่ดินจะกลายเป็นทะเลทรายในที่สุด
                 ๖.ศูนย์การพัฒนาการศึกษาอ่าวคุ้งกระเบน ฯ ตั้งอยู่ที่ตำบลคลองขุด อำเภอท่าใหม่ จังหวัดจันทบุรี เป็นศูนย์ที่ทำการศึกษาค้นคว้าทดลอง เพื่อปรับสภาพแวด ล้อมด้านการประมงชายฝั่ง   และการเกษตรในเขตพื้นที่ทะเลชายฝั่งตะวันออกของจังหวัดจันทบุรี  ในการดำเนินงานตามโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ  ที่ผ่านการ วิเคราะห์ไปอย่างเรียบร้อยนั้น   จะไม่มีกิจกรรมใดแยกตัวออกไปพร้อมกันทุกสาขา   ทั้งการส่งเสริมการเกษตร การอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ   และการสาธารณสุขต่างๆ จะต้องทำเป็นกระบวนการ มีการแต่งตั้งเป็นคณะกรรมการหรือคณะทำงานตามความจำเป็นและตามสมควรที่ดำเนินการได้ จากนั้นก็ทำแผนการปฎิบัติต่างๆ   และกำหนด งบประมาณที่ชัดเจนที่รัฐบาลตั้งงบประมาณพิเศษให้ใช้จ่ายได้ตลอดทั้งปีทำให้โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริสามารถเข้าช่วยเหลือประชาขน และสนองตอบความ ทุกข์ยากของประขาชนได้ทันท่วงที    หลังจากดำเนินโครงการไปแล้วจะมีการติดตาม    และประเมินผลว่าทุกสิ่งทุกอย่างที่ได้ดำเนินการไปแล้วนั้นมีผลกระทบที่เกิดขึ้นกับ ประชาชนมากน้อยเพียงใด และจะมีภารกิจใดบ้างที่จะต้องได้รับการแก้ไข

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมิได้พระราชทานแนวพระราชดำริเพียงพอ เพื่อให้ความ ช่วยเหลือในขั้นต้นเท่านั้น แต่จะทรงติดตามผลการปฎิบัติด้วยความสนพระทัย และจะทรงถามผู้ที่เกี่ยวข้องถึงความคืบหน้าของโครงการอยู่ตลอดเวลา ซึ่งคณะกรรมการ จะนำความกราบบังคมทูลด้วยระบบการรายงานเป็นระยะๆ โครงการต่างๆ ที่ได้พระราชทานแนวพระราชดำริให้นั้น พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวใช้ปรัชญาของความ เรียบง่ายสอดคล้องกับธรรมชาติ รวมไปถึงการประหยัด และรวดเร็ว หลักการที่เน้นประการแรก คือ ความพอมีพอกินของประชาชน ประการมต่อมา คือ ค่อยเป็นค่อยไป พระองค์ไม่ทรงนิยมที่จะมีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว หรือฉับพลัน หรือเป็นการล้มล้างระบบเดิมไปโดยสิ้นเชิง ทั้งทรงเคารพในขนบประเพณีในภูมิศาตร์ที่ตั้งของ โครงการ และลักษณะภูมิศาตร์ หรือทางด้านสังคม จึงทรงมุ่งมั่นแสวงหามรรควิธีที่จะให้ราชฎรไทย ได้มีวิถีความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น โดยเรี่มจาก "พออยู่พอกิน" จนกระทั่ง สามารถพึ่งพาตนเองได้อย่างถาวร ซึ่งในที่สุดก็จะส่งผลให้ประเทศไทย มีทรัพยากรบุคคลที่เข็มแข้ง สามารถนำพาประเทศชาติ ให้เจริญก้าวหน้าทัดเทียมนานาอารย ประเทศได้อย่างแท้จริง

นับแต่เสด็จเถลิงราชสมมัติมาจนถึงวันนี้ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงอุทิศทั้งเวลา กำลังพระวรกายและพระสติปัญญา ในการ บำเพ็ญพระราชกรณียกิจ เพื่อช่วยเหลืออาณาประชาราษฎร์มาโดยตลอดเวลา แม้ปัจจุบันจะทรงพระเจริญพระชนมพรรษาถึง ๗๒ พรรษา อันเกินเวลาเกษียนณอายุของ ข้าราชการโดยทั่วไปมานานแล้วแต่ดวงพระเนตรบนพระพักตร์ที่อิดโรยจากการที่ทรงตรากตรำ ในการทรงงานอย่างหนัก ก็ยังคงฉายแสงแห่งความมุ่งมั่นเด็ดเดี่ยว ที่จะ ทรงช่วยแก้ปัญหาให้ราษฎรอยู่ต่อไป โดยมิทรงรู้สึกเหน็ดเหนื่อย เพราะโลกของพระองค์คือการได้อยู่ท่ามกลางประชาชน ดังพระราชหัตถเลขาถึงพระสหาย ที่เคยศึกษา ร่วมกับพระองค์ในประเทศทางยุโรป ข้อความที่ขออันเชิญมาตอนหนึ่งว่า.... "...ข้าพเจ้าได้เรียนรู้การทำงานที่นี้ว่า ที่ของข้าพเจ้าในโลกนี้ คือความอยู่ท่ามกลางประชาชน ของข้าพเจ้า นั่นคือคนไทยทั้งปวง...." ความหมดจดงดงามแห่งพระราชจริยวัตร และความกว้างใหญ่ไพศาลแห่งพระราชกรณียกิจ ตลอดจนน้ำพระราชหฤทัยที่กอปร ไปด้วยพระมหากรุณาธิคุณ ในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวพระองค์นี้ คงไม่มีผู้ใดสามารถประมวลมากล่าวสรรเสริญพระองค์ได้ครบถ้วนถูกต้อง จึงนับเป็นบุญกุศล ของพสกนิกรชาวไทยอย่างหาที่เปรียบมิได ้ที่พระเจ้าแผ่นดินทรงถ่อมพระวรกายลงมาร่วมทุกข์กับราษฎรผู้ยากไร้ของพระองค์ โดยได้เสด็จพระราชดำเนินไปทรงปัดเป่า ความทุกข์ความลำเค็ญ ให้ประชาชนถึงท้องถิ่นห่างไกล ทุกหนทุกแห่ง จน อาจกล่าวได้ว่า “ เกือบไม่มีพื้นที่แห่งใดในประเทศไทยที่พระองค์ไม่เคยเสด็จพระราชดำเนิน ไปเยือน ”

คงไม่มีใครในแผ่นดินนี้ที่จะทุกข์ร้อนเรื่องของประชาชน เทียบได้ด้วยพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชมหาราชพระองค์นี้อีกแล้ว ราษฎรจึงต่าง สำนึกในพระมหากรุณาธิคุณเป็นล้นเกล้าล้นกระหม่อมที่พระองค์ได้ทรงพระราชทานความสุขอันแท้จริงให้แก่ประชาชนผู้ยากไร้โดยทั่วกัน พระราชกรณียกิจที่ทรงบำเพ็ญ กอรปด้วยคุณธรรม จึงไม่เพียงจะทำให้สถาบันพระมหากษัตริย์เป็นที่เคารพเลื่อมใส ของผู้คนทั่วไปเท่านั้นหากแต่ยังช่วยจรรโลงสังคมไทย และประเทศชาติให้ดำรงเอกราชมาได้จนถึงตราบเท่าทุกวันนี้ด้วย

เอกสารอ้างอิง หนังสือ บก.ทหารสูงสุด พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวกับกองทัพไทย ในโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ
เนื่องในโอกาส พระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๖ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๔๒
พ.อ. สงบ แก้วเทศ ผู้จัดทำ Webpage